LÊ QUANG VINH
LD: Nhà văn, nhà báo Lê Quang Vinh - một cây bút đát Quảng Trạch, Quảng Bình vừa viết một câu chuyện có thật về những người ruột thịt trong gia đình liên quan đến thời kỳ CCRĐ.
Lê Quang Vinh viết: “Hàng vạn sinh linh, trong đó có
những người con ưu tú của dân tộc bị hành hạ, tiêu diệt. Làng tôi có ông Nghè
Cơ (tên thật Nguyễn Bá Ky - Bí danh hoạt động CM là "Vĩnh Khang") –
Nhạc phụ của nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng, Trung tướng Đồng Sĩ
Nguyên bị “Cải cách ruộng đất” quy “địa chủ”, “phản động”, “cường hào gian ác”
và bị xử bắn ngay nơi chỗ Mệ Nội tôi nằm là bãi Hói Nại. Cách đây 2 năm, Bí thư
Tỉnh ủy Quảng Bình đã có Quyết định công nhận "Cán bộ lão thành cách mạng
tiền khởi nghĩa" cho ông Nghè (Liệt sĩ, Đảng viên Đảng Lao động – nay là ĐCS).
Bi kịch trong “Cải cách ruộng đất” đã thành bi kịch toàn xã hội miền Bắc thời
đó . Mỗi gia đình vốn tử tế bị nó làm cho vô luân, hư nát, tệ hại Tôi kể
lại cái chết và đám tang Mệ Nội ( bà nội) tôi, như một sự cảnh tỉnh: giặc Tàu
đã dùng người Việt tiêu diệt người Việt, xã hội VN vô cùng tài giỏi. Tổn hại
của “Cải cách ruộng đất” lớn hơn rất nhiều lần những tổn hại trong kháng chiến
chống Pháp về người và của, đặc biệt luân thường đạo lý và xã hội. Hậu quả bi
thương của hàng triệu gia đình còn nguyên đó cho tới hôm nay. Chúng ta không
chỉ đấu tranh kiên cường giành lại Hoàng Sa bảo vệ Trường Sa; chúng ta cần
tránh xa, cảnh giác cao hơn những âm mưu “diễn biến hòa bình” từ những người
“Cộng sản” Tàu.
Đó chính là “Lực lượng thù địch” đích thực đối với
dân tộc VN và những người CSVN. Tôi thấy ở lĩnh vực này, nhân dân đã tiên
phong, tĩnh táo và cảnh giác hơn các những người lãnh đạo”.
Xin giới thiệu bài bài viết của nhà báo Lê Quang
Vinh về câu chuyện bi thương này để bạn đọc cùng chia sẻ.
#
Gần giữa tháng 3 ta rồi, nhưng thời tiết ở quê vẫn
còn mát mẻ. Khoảng hơn 4 giờ chiều, ngày13/3/Bính Thân (23/4/1956), tôi
đon đả từ chợ Trường về nhà Mệ Nội (Chợ Hòa Ninh khi xưa nằm bên cạnh trường
học do ông Xu Phiến xây cất từ thiện cho làng nên thường gọi là “Chợ Trường”).
Không biết trời đất xui khiến thế nào ấy, nên dường như đôi chân tôi cứ thế vô
tư rảo bước mà chả thấy mệt, dầu cả ngày bụng lép kẹp đói đến cồn cào. Định vào
đây, sẽ trèo lên tra (gác nhà) lấy trộm một ít tiền ken của Mệ để đánh đáo
(Tiền do Pháp đúc chủ yếu bằng kim loại chì và kẽm thời Pháp thuộc, một mặt có
chữ Pháp và một mặt có chữ Nam, vào thời đó bị vô hiệu không tiêu được nữa;
nhưng Mệ vẫn cất giữ cả một dãy cót, với khối lượng ước tới hàng nghìn, chục
nghìn quan). Tới nhà Mệ, tôi bước qua kẹt cửa (bục cửa) để vào nhà. Thấy
mệ Nội nằm sóng soài trên tấm ván bổ (Tấm ván to ghép khoảng 3 - 4 tấm ván mỏng
với nhau dùng thưng che cửa). Tôi thầm nghĩ, chắc giờ này Mệ đang ngủ… Tôi rón rén
tới nơi Mệ nằm. Ở dưới đất phía bên phải gần đầu Mệ, thấy một nửa chiếc bánh
tráng (bánh đa đã nướng) để trong chiếc nón rách ngửa mặt, tôi định đưa tay bẻ
xin Mệ một meéng (miếng - tiếng Hòa Ninh) ăn cho đỡ đói. Nhưng linh tính thế
nào, tay tôi tự nhiên rụt lại và miệng thì lạc giọng gọi thất thanh mấy tiếng
liền: “Mệ ơi! Mệ ơi! Mệ ơi!”…Lúc này, cả người đã như tá hỏa, tôi thất thần
chợt nhận ra Mệ chết mất rồi! Tôi nhào xuống nhà ngang để gọi thím Toàn, nhưng
không ai có nhà. Cứ thế, tôi câm lặng lao nhanh về nhà và gặp Mự ngay ở sân.
Tôi la lớn: “Mệ chết! Mệ chết! Mệ chết rồi…” Thế là cả nhà gồm Mự, ả Liệu, ả
Lài cùng chạy ào ra nhà Mệ. Một chốc sau, mọi người như O Trợ Dịu (con
gái duy nhất của Mệ), ông Câu Đằng (là em trai Mệ) và mấy người nữa cũng kịp tới.
Lúc này, tôi mới hoàn hồn để nhìn kỹ Mệ đang nằm đó.
Vì bị quy “địa chủ” nên giường, phản, mọi đồ vậy… bị “Đội cải cách” tịch thu
hết, Mệ đành phải ngả tấm cửa bổ ra trên nền đất để nằm. Hình ảnh Mệ nằm
đó gầy tong teo, mái tóc bạc trắng, hai cục xương bên hai thái dương nhô cao vì
chỉ còn da bọc, hai má hỏm sâu bởi hai hàm răng không còn chiếc nào. Người Mệ
lọt thỏm trong bộ đồ thao (vải tơ tằm) màu bàng bạc ngã vàng, đã rách mấy chỗ,
mình nằm ngửa trên tấm ván bổ trệt sát nền nhà. Đôi mắt Mệ nhắm nghiền, ráo
hoảnh, như đang hướng lên trên trời cao… Sau này, có mấy người ngoài chợ Trường
nói lại với Mự tôi: Chiều ấy, vào đầu buổi chợ, Mệ ra đây và được ai đó cho nửa
chiếc bánh tráng. (Nay tôi không còn nhớ tên nữa, nhưng là người trên Thành –
bà con bên Công giáo, rất nhiều người nghĩa tình lắm). Người này cũng sợ liên
lụy với “địa chủ” nên sau khi cho bánh liền ra hiệu để Mệ chạy đi, rồi hô
hoán là “mụ tra ăn cướp”, “mụ tra ăn cướp”! Cố nhiên, không có ai đuổi theo bắt
“con địa chủ già” ăn cướp.
Được nửa chiếc bánh tráng trong tay, Mệ bò nhanh về
nhà. Khi tới nhà, Mệ đã kiệt sức do đói, không thể ăn được vì không còn răng. Ở
tuổi gần 80 và tình trạng Mệ hiện tại thì ăn bánh tráng là phải ngậm từng mẩu
nhỏ thật lâu trong mồm cho mềm ra mới nuốt được. Do đó mà Mệ đã bị luội sức đi
trước rồi, giờ chết tức tưởi như vậy. Chết bên nửa chiếc bánh tráng chợ Trường!
Mệ chết đói bên cạnh nửa chiếc bánh tráng còn
nguyên. Lúc này nửa chiếc bánh ấy có thể cứu sống Mệ nhưng nó đã như nửa vầng
trăng khá xa, vầng trăng khuyết tận trên trời cao. Ôi cái bi thương khủng khiếp
của kiếp người như Mệ cả thế gian này liệu có ai không? Tai ương của “Cải cách ruộng
đất”, nó tàn ác như vậy!
#
Một tên địa chủ chết, lập tức phải đưa chôn ngay.
Phải tống khứ ra khỏi làng càng sớm càng tốt kẻ “bóc lột” này. Sợ con ma “địa
chủ” trả thù hay sao mà lệnh của “Ủy ban hành chính xã” và “Đội Cải cách” được thực
thi ngay trong đêm 23/4/1956. Xã bắt những người bị quy “địa chủ” và con
cái họ, tới để đưa đám. Những người đàn ông mặt xác xơ do thiếu đói thì đào
huyệt mộ, những người đàn bà thì khiêng linh cữu. Theo trí nhớ của chị Liệu
(chị gái tôi), có các bà và chị sau khiêng linh cữu: Mệ Huyên (mụ mọn của ông
cụ Bản), Mự tôi, ả Liệu, hai ả Huệ và Hoe (con ông Trợ Đản), ả Hoàn (con mệ
Thông Nhít), O Trợ Dịu. Người em ruột duy nhất của Mệ là ông Câu Đằng lo khâm
liệm. Đám tang không có lấy một nén nhang, ngọn nến để đốt, may mà có ánh
trăng. Đã là “mười ba” âm, nên trăng khá đầy và sáng. Dưới ánh trăng, Mự tôi
thở hổn hển cùng những người đàn bà già và mấy chị yếu ớt, chân mọi người như
ríu lại bước thấp bước cao, lê đi rất khó nhọc trong đám đưa thê
lương...
Chừng ấy con người mà khiêng cỗ linh cữu được đóng
bằng ván gỗ vàng tâm rất dày nên khá nặng; lại phải mò mẫm khiêng đi trong đêm
khiến linh cữu nhiều lần bị vấp lên vấp xuống, ì à ì ạch suốt cả giờ mới tới
nơi chôn cất ở bãi Hói Nại (ngoài bờ sông Hòa Ninh, xế bên kia là thôn Vĩnh Phước).
Thật trớ trêu là người ta ra lệnh chỉ những tên địa chủ là phải tới đưa tên địa
chủ đã chết ra bãi đất hoang bên sông chôn chứ không được chôn trong nội đồng.
Ruộng nội đồng được chia cho nông dân cả rồi, địa chủ không thể có một “dằm đất
để cắm dùi” chứ đùng nói tới được chôn cất. Nơi Mệ nằm thế này, ngày xưa cùng
lắm chỉ chôn cất những người gọi là “tứ cố vô thân”, những kẻ “ăn mày”, hoặc
dân “Xuân Hồi” vô gia cư…Mỗi lần thủy triều lên (khi chưa đắp đê Cửa Hác), nước
mặn dâng ngập cả bãi sình mom sông này. Nhà thím Lai là con dâu của Mệ còn mấy
đám ruộng vốn được Mệ chia cho từ trước, tuy có liên lụy với địa chủ nhưng vẫn
được ân phước là thành phần "nông dân" – vì thế nên Mệ không được chôn
ở ruộng nhà thím ấy, nhà “nông dân”! Chị Liệu vẫn còn nhớ rành rọt, Mự
sai ra nhà thím Lai để gọi đi đưa Mệ, nhưng thím ấy “sợ” nên dứt khoát không
đi; cả nhà mấy đứa cháu nội vì thế cũng không đi. Sau này, Mự tôi cũng
nhiều lần kể lại như vậy. Thím Lai vốn tốt với mẹ chồng, nhưng “Cải cách” nó
làm cho thím ấy phải chịu tệ như vậy. Ở thời đó, trong làng Hòa
Ninh, không ít người con đấu tố cha mẹ ruột mình mà. Như anh Mừng, chồng o Hòa
con mệ hội Huyến có họ hàng nội thân với Mệ, đấu tố cha mạnh tay quá làm rách
mí mắt ông Lý Pháp (thầy dạy tôi thời “vỡ lòng”). Ông Ngoại tôi, Cụ Ngô Nhật
Tuyên ở bên Phường, cũng bị thằng cháu ngoại là con trai người con gái cả Ngô
Thị Nậy, tên là Nhuyền, đã dơ nắm đấm dí vào mặt ông ngoại mình đấu tố. Hắn còn
vặt râu ông và quát lớn: “Mi biết tau (tao) là ai không?
Bi kịch trong Cải cách ruộng đất đã thành bi kịch
toàn xã hội miền Bắc thời đó chứ không còn là sự bất hiếu riêng rẻ trong mỗi
gia đình vốn tử tế, đã bị nó làm cho vô luân, hư nát, tệ hại đến vậy. Thật ngao
ngán. Nói thêm về chiếc áo quan của Mệ. Trước biến cố “Cải cách ruộng đất”
1954 mấy năm, Mệ đã chuẩn bị “hậu sự” cho mình vì đã ngoài 70 tuổi. Bởi thế nên
Mệ đã thuê thợ mộc ở làng là ông Tri Cầu chuyên buôn gỗ và có xưởng mộc, đóng
cỗ quan tài bằng gỗ “vàng tâm” – thứ gỗ quý chịu nước nằm trong đất lâu năm khó
hoai, để sẵn trong nhà. Tôi nhớ rõ cỗ quan tài đặt ngay gian giữa nhà, theo
thời gian đã lên nước vàng ươm. Cả 4 tấm là 4 phiến gỗ nuột nà; hai đầu chạm
khắc hoa văn cẩn thận, một đầu chữ “thượng”, một đầu chữ “hạ” theo lối chữ nho;
ván “thiên” dày khoảng 1 gang tay. Cả chiếc áo quan to, bề thế hiếm thấy vào thời
đó. Đến mùa, Mệ và thím Toàn thường chứa thóc trong cỗ áo. Hôm bốc mộ Mệ
là một ngày mùa hè nắng to, khoảng năm 1960 -1961. Khi quật lên, thấy rõ mồm
một quan tài Mệ bị chôn nghiêng. Nghiêng nhiều lắm. Nghiêng ra phía rào (bờ
sông). Không thể trách ai được, vì tình thế đưa đám Mệ diễn ra cực kỳ bất cập
như vậy, quan tài không bị nghiêng lệch mới là lạ. Mở nắp
quan tài, tôi thấy nước dâng lên hơn phân nửa, rặt một màu vàng do đất mặn
nhiễm nhiều phèn. Phía trên mặt nổi lềnh phềnh tấm áo còn nguyên sắc đỏ và vàng
(áo 2 lớp, lớp ngoài là gấm màu đỏ, lớp trong là lụa tơ tằm màu vàng). Chiếc áo
gấm Mệ đã cất giấu vô cùng tài tình, cốt cán của đội “Cải cách” không lấy được
nên khi qua đời còn có mà mặc cho Mệ. Tới bây giờ, tôi vẫn không thể nghĩ và
hình dung được là làm sao mệ cất giữ an toàn chiếc áo gấm này trước quân ăn
cướp, vô lương của Cải cách ruộng đất? Những thằng được phong lên làm “cốt cán”
là những đứa vô học, trợn trạc, lưu manh nhất làng nên luôn ranh mãnh và hung
dữ lắm, mà nó “chịu thua” không thu được chiếc áo dài của Mệ tôi là quá lạ kỳ.
Nhưng nghĩ kỹ lại, bọn này vẫn còn "nhân đạo", chứ sao chiếc áo quan
quý nằm chềnh ềnh giữa nhà thế mà không bị "tịch thu"? Chắc áo quan
là “danh mục” bị chính quyền cấp trên cấm đụng vào vì “kiêng kỵ” hay sao đó.
Cũng có thể, chính quyền muốn tỏ ra có “văn hóa”, có “đạo đức” nên không táng
tận đến cỡ để cấp cơ sở đàn em phải đụng tay đụng chân đến thứ mà những ông bà
già nua sắp sẵn cái chết cho mình?
Mệ Nội tôi - Cụ Đoàn Thị Diệp, là con gái cả một gia
đình họ Đoàn có truyền thống học hành - đỗ đạt. Là người phụ nữ đẹp, giỏi dang,
ham làm giàu và ở phương diện này khá thành công. Cả đời Mệ luôn siêng năng tần
tảo, căn cơ và tằn tiện. Nhờ đức tính đó mà với hai bàn tay trắng đã gây dựng
nên cơ nghiệp, để lại cho mỗi người con một phần di sản của mình làm ra. Chồng
mất sớm, một tay cụ gây dựng cho 5 người con, cả trai lẫn gái, người nào cũng
nhà ngói, ruộng vườn và trở thành một trong những gia đình giàu có bậc nhất
trong làng.Ngôi nhà rường bằng gỗ gụ, với bao đường nét chạm khắc tinh xảo, cụ
mua của một ông quan từ huyện Lệ Thủy (Quảng Bình) về dựng cho con trai Lê Duy
Xinh, hiện vẫn còn nguyên vẹn ở làng.
Thật rất nghịch lý, một gia đình giàu có, đông con
cháu, thế mà đại họa “Cải cách ruộng đất” rước từ Tàu về, đã đẩy Mệ tôi và hàng
chục vạn người khác, trong đó có nhiều người kháng chiến cũ, có công với cách
mạng tới cái chết vô cùng bi thương như vậy. Tội nghiệp Mệ quá Mệ ơi!
Hà Nội, ngày Biển Đông dậy
sóng
11/5/2014
Cháu
nội Lê Quang Vinh
